Zabıt katipliği mülakatında sorulan hukuk kavramları
Zabıt katipliği mülakatında "X nedir?" diye sorulan hukuk kavramlarına bir iki cümlelik, kanundaki tanıma dayanan bir cevap vermek en güvenli yoldur. Adayların aktardığı sorularda tefhim, tebligat, meşru müdafaa, zincirleme suç ve mahkeme türleri geçiyor. Aşağıda bu kavramların ve kalemde her gün kullanılan terimlerin kısa cevaplarını kaynak maddeleriyle verdik.
Kalem kavramı, mahkeme yazı işlerinde dosyanın kaydı, yazışması ve tutanağıyla ilgili kullanılan terimdir. Esas, karar, müzekkere ve tefhim bu gruptandır. Hukuk kavramları ise soruşturma, iddianame veya meşru savunma gibi kanunlarda tanımlanan genel kavramlardır. 2026 ilanına göre zabıt kâtibi adayına sözlü sınavın mesleki bilgi bölümünde "genel hukuk bilgisi ve kalem mevzuatına ilişkin konuların bir veya birkaçından" soru sorulur; iki grup da bu kapsama girer.
Bu kavramlar mülakatta soruluyor mu?
İlan sorulacak soruları listelemez, ama adayların forumlarda aktardığı sorularda bu kavramlar sık sık geçiyor. 2026 aktarımlarında tefhim, tebligat, meşru müdafaa, zincirleme suç, anayasanın üstünlüğü ve hangi uyuşmazlığa hangi mahkemenin baktığı soruluyor. Daha eski bir derlemede istinabe, muris, harç ve illiyet bağı da var. Hangi sorunun hangi kaynakta aktarıldığını Zabıt Katipliği Çıkmış Mülakat Soruları yazısında linkleriyle derledik.
Kalem kavramları
| Kavram | Mülakatta kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Esas (esas kaydı, esas numarası) | Dava dosyası mahkemeye geldiğinde kaydedildiği ve aşamalarının işlendiği kayıttır. Dosyaya buradan verilen sıra numarasına esas numarası denir. | Yazı işleri yönetmeliği m. 141 |
| Karar (karar kaydı, karar numarası) | Mahkemenin verdiği kararların işlendiği kayıttır. Kararın numarası, tarihi ve sonucu bu kayıtta esas numarasıyla birlikte tutulur. | Yazı işleri yönetmeliği m. 150 |
| Hüküm | Yargılama sonunda uyuşmazlığın esası hakkında verilen nihai karardır. | HMK m. 294 |
| Tutanak | Duruşmada yapılan işlemlerin ve beyanların yazıya geçirildiği belgedir. Duruşma tutanağını hâkim ile zabıt kâtibi birlikte imzalar. | HMK m. 154, CMK m. 219 |
| Tefhim | Kararın duruşmada hazır bulunanlara yüze karşı açıklanmasıdır. Hükmün tefhimi, hüküm sonucunun tutanağa geçirilip okunmasıyla olur. | HMK m. 294, CMK m. 35 |
| Tebliğ, tebligat | Bir belgenin ilgilisine kanunda gösterilen usulle ulaştırılmasıdır. Yargı mercilerinin tebligatı, elektronik ortam dahil, Tebligat Kanunu'na göre PTT veya memur aracılığıyla yapılır. | 7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 1 |
| Müzekkere | Mahkemenin veya savcılığın bir işin yapılması ya da bilgi ve belge istenmesi için başka bir kuruma yazdığı resmî yazıdır. Müzekkereleri yazıp takip etmek zabıt kâtibinin görevidir. | Yazı işleri yönetmeliği m. 105 |
| Tekit | Cevabı gelmeyen bir yazının yeniden, hatırlatılarak gönderilmesidir. | Yazı işleri yönetmeliği m. 105 |
| İstinabe | Davaya bakan mahkemenin, davayla ilgili bir işlemin başka yerdeki bir mahkeme tarafından yapılmasını istemesidir. Örneğin yargı çevresi dışında oturan bir tanık istinabe yoluyla dinlenebilir. | Yazı işleri yönetmeliği m. 149, CMK m. 180 |
| Muhabere kaydı | Başka kayıtlara işlenmesi gerekmeyen, gelen ve giden yazıların işlendiği kayıttır. | Yazı işleri yönetmeliği m. 157 |
Müzekkere yönetmeliğin tanımlar maddesinde yer almaz; yukarıdaki cevap, terimin yönetmelikte kullanıldığı anlama dayanır. Müzekkereyi örnekleriyle En Çok Sorulan 10 Soru yazısının beşinci sorusunda da bulabilirsiniz. Kâtibin kalemdeki öbür işlerini Zabıt Katibinin Görevleri yazısında anlattık.
Ceza muhakemesi kavramları
| Kavram | Mülakatta kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Soruşturma | Yetkili mercilerin suç şüphesini öğrenmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir. | CMK m. 2 |
| Kovuşturma | İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evredir. | CMK m. 2 |
| Şüpheli, sanık | Soruşturma evresinde suç şüphesi altındaki kişi şüphelidir. Kovuşturma başladıktan sonra aynı kişiye sanık denir. | CMK m. 2 |
| İddianame | Soruşturma sonunda toplanan deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturuyorsa Cumhuriyet savcısının düzenleyip mahkemeye verdiği belgedir. Kabul edilmesiyle kamu davası açılmış olur. | CMK m. 170, 175 |
| Müdafi | Şüpheli veya sanığın savunmasını yapan avukattır. | CMK m. 2 |
| Vekil | Katılanı, suçtan zarar göreni veya malen sorumlu kişiyi ceza muhakemesinde temsil eden avukattır. | CMK m. 2 |
| Soruşturmanın gizliliği | Kanunun başka hüküm koyduğu hâller ve savunma hakkı saklı kalmak üzere soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir. | CMK m. 157 |
Soruşturma ile kovuşturmanın farkı sorulursa sınırın iddianamenin kabulü olduğunu söylemek yeter: öncesi soruşturma, sonrası kovuşturmadır.
Ceza hukuku ve anayasa kavramları
| Kavram | Mülakatta kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Meşru müdafaa (meşru savunma) | Kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelen haksız bir saldırıyı o anda, saldırıyla orantılı biçimde defetmek zorunda kalan kişiye ceza verilmez. | TCK m. 25 |
| Zincirleme suç | Bir suç işleme kararıyla, değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesidir. Tek ceza verilir ve bu ceza artırılır. | TCK m. 43 |
| Anayasanın üstünlüğü | Anayasa hükümleri yasama, yürütme ve yargı organlarını, idareyi ve kişileri bağlar; kanunlar Anayasa'ya aykırı olamaz. | Anayasa m. 11 |
| Kanunsuz emir | Kamu görevlisi, mevzuata aykırı gördüğü emri yerine getirmez ve bunu emri verene bildirir. Emir yazıyla yenilenirse yerine getirilir. Konusu suç olan emir hiçbir şekilde yerine getirilmez. | Anayasa m. 137 |
| Mirasbırakan (muris) | Ölümüyle mirası açılan kişidir. Medeni Kanun "mirasbırakan" terimini kullanır. | TMK m. 575 |
Meşru müdafaa sorulursa kanunun bu kavram için "meşru savunma" terimini kullandığını da ekleyebilirsiniz.
Mahkemeler
| Soru | Kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Ağır ceza mahkemesi kaç hâkimle toplanır? | Bir başkan ve iki üyeyle. Asliye ceza mahkemesi tek hâkimlidir. | 5235 sayılı Kanun m. 9 |
| Eşler arasındaki uyuşmazlığa hangi mahkeme bakar? | Aile mahkemesi. Aile hukukundan doğan dava ve işlere bakar. | 4787 sayılı Kanun m. 4 |
| İşçi ile işveren arasındaki uyuşmazlığa hangi mahkeme bakar? | İş mahkemesi. | 7036 sayılı Kanun m. 5 |
| Ticari davalara hangi mahkeme bakar? | Asliye ticaret mahkemesi. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi davaya devam eder. | TTK m. 5 |
Ceza ve hukuk mahkemelerinde kâtibin işinin nasıl farklılaştığını Ceza ve Hukuk Mahkemelerinde Katiplerin Görev Farkları yazısında karşılaştırdık.
Cevabı nasıl söylemeli?
Kısa cevapta önce tanımı, sonra gerekiyorsa bir örneği söyleyin. "Tefhim nedir?" sorusuna "Kararın duruşmada hazır bulunanlara yüze karşı açıklanmasıdır; hüküm, sonucu tutanağa geçirilip okunarak tefhim edilir" demek yeter. Madde numarasını ezberlemek şart değil, ama biliyorsanız söylemek cevabı güçlendirir.
Bilmediğiniz bir kavramda tahmin yürütecekseniz bunu belirtin. Kavramı yanlış tanımlamak, bilmediğinizi söylemekten daha kötü bir izlenim bırakabilir. Cevap verirken komisyonla nasıl iletişim kuracağınızı Katiplik Mülakatında Beden Dili ve İletişim yazısında anlattık.
Bu kavramların dayandığı kanun ve yönetmeliklerin genel çerçevesi Kalem Mevzuatı Nedir? yazısında. Sitedeki çıkmış zabıt kâtipliği sınav metinlerinde de karar, duruşma, tebliğ ve müzekkere gibi terimler geçer; yazma testinde bu metinlerle çalışırken kavramları bir de bu gözle okuyabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Zabıt katipliği mülakatında hangi hukuk konularından soru gelir?
2026 ilanına göre zabıt kâtibi adayına mesleki bilgi bölümünde "genel hukuk bilgisi ve kalem mevzuatına ilişkin konuların bir veya birkaçından" soru sorulur. İlan bunun dışında bir konu listesi vermez. Adayların aktardığı sorularda tefhim, tebligat, meşru müdafaa ve mahkeme türleri geçiyor.
Esas numarası ile karar numarası arasındaki fark nedir?
Esas numarası, dosya mahkemenin esas kaydına işlendiğinde verilir. Karar numarası ise mahkemenin verdiği kararın karar kaydındaki numarasıdır; bu kayıtta kararın esas numarası da yer alır.
Tefhim ile tebliğ aynı şey mi?
Hayır. Tefhim, kararın duruşmada hazır bulunanlara yüze karşı açıklanmasıdır. Tebliğ ise kararın veya belgenin, orada bulunmayan ilgilisine Tebligat Kanunu'ndaki usulle ulaştırılmasıdır.
Soruşturma ile kovuşturmanın farkı nedir?
Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar süren evredir. Kovuşturma, iddianamenin kabulüyle başlar ve hükmün kesinleşmesine kadar sürer.
Kaynaklar
- Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü, 2026 Sözleşmeli Personel Alımı İlanı: https://pgm.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/2026sozlesmelitasra
- Adalet Bakanlığı, Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik (madde 105, 141, 149, 150, 157): https://cigm.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/1222021100330B%C3%B6lge%20Adliye%20ve%20Adl%C3%AE%20Yarg%C4%B1%20%C4%B0lk%20Derece%20Mahkemeleri%20ile%20Cumhuriyet%20Ba%C5%9Fsavc%C4%B1l%C4%B1klar%C4%B1%20%C4%B0dar%C3%AE%20ve%20Yaz%C4%B1%20%C4%B0%C5%9Fleri%20Hizmetlerinin%20Y%C3%BCr%C3%BCt%C3%BClmesine%20Dair%20Y%C3%B6netmelik.pdf
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, madde 154 ve 294: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6100&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, madde 2, 35, 157, 170, 175, 180 ve 219: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5271&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- 7201 sayılı Tebligat Kanunu, madde 1: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=7201&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=3
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, madde 25 ve 43: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5237&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, madde 11 ve 137: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 575: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4721&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun, madde 9: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5235&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, madde 4: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4787&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, madde 5: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=7036&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, madde 5: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6102&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5